Verbouwing van de website

15 Jan

In verband met enkele wijzigingen zijn de commentaren tijdelijk uitgeschakeld. U kan nog wel commentaren posten maar deze worden in de controlekamer tegengehouden, in een latere fase zullen deze worden alsnog worden gepubliceerd. Wij verwachten dat dit tegen 17 januari is verholpen en commentaren weer kunnen worden opgenomen. Dank voor het begrip!

 

Cuba, staatskapitalisme?

15 Jan

Wat?
Discussie over ‘Cuba, staatskapitalisme?’

Wie?
Iedereen die interesse heeft in het thema
(zie ook de beginselen van discussiegroep Spartacus)

Waar?
Café Multatuli, Lange Vlierstraat 9, Antwerpen

Wanneer?
Dinsdag 14 januari om 19.30u tot 22.15u

Staatskapitalisme is een economisch stelsel waarin de staatsbureaucratie de heersende kapitaalhouder is. Voor bedrijven in staatseigendom onder een kapitalistisch bestel wordt soms ook de term “staatskapitalisme” gebruikt.

Een andere definitie van staatskapitalisme is het bestaan van een zodanig nauwe relatie tussen overheid en privékapitaal dat de particuliere kapitalisten produceren voor een gegarandeerde markt.

Wat is staatskapitalistisch juist en in hoeverre is Cuba het? Wanneer is staatskapitalisme volledig?

Cuba, staatskapitalisme: inleiding

15 Jan

Sinds Cuba in handen is van de broers Castro, en dat is al sinds het einde van de jaren 50 zo, voert de Midden-Amerikaanse staat een koers die anders is dan de Noord-Amerikaanse staten. De VS en Cuba lagen en liggen daar meermaals over overhoop met elkaar. Dat Cuba bijvoorbeeld op het einde van de jaren 60 een stevige bondgenoot van de Sovjetunie werd, was de VS een grote doorn in het oog.

De eigenzinnige Cubaanse koers op staatkundig en economisch vlak leidde ook tot een economische handelsboycot die de bestuurders van het eiland heel wat kopzorgen gaf, en er mee toe leidde dat Cuba zijn economie meer ging openstellen voor toeristische handelspraktijken en vermarkting.

Tussen staatsleider Fidel en zijn opvolger Raul Castro is er weinig verschil. Raul heeft in zijn beleid iets meer ruimte gelaten voor politieke dissidenten dan Fidel, en heeft ook meer ruimte gelaten voor ondernemerschap en privé-eigendom. In Cuba is er al langer een kleine rijke bovenlaag die weinig uitpakt met haar rijkdommen, de broers Castro behoren tot die kleine elite.

Na de ineenstorting van bondgenoot Sovjetunie op het einde van de jaren 80, kwam de Cubaanse staat behoorlijk in de problemen op economisch vlak en groeide de armoede in Cuba. Met die ineenstorting verloor Cuba immers ook de economische steun van een grootmacht en een heleboel subsidies.

Cuba heeft zelf van traditie weinig industrie, de economie draaide lang in grote mate op rum, koffie en zeker suiker. De suikerproductie in Cuba was al heel belangrijk in de 19de eeuw, toen veel Afrikaanse slaven ingevoerd werden om de koloniale praktijken van overheerser Spanje te onderstutten.

Later kwam Cuba onder de invloedssfeer van de VS in plaats van die van de Spaanse staat. Decadente jaren braken aan met de maffia die een sterke greep hield op casino’s, rijken die een liederlijk leven leidden, veel prostitutie, braspartijen etc. Die decadente leefstijl stond in schril contrast met de blijvende grote armoede in Cuba.

Sociale controle en de staat

Dat het nieuwe regime onder de leiding van Fidel Castro die armoede sterk terugdrong maakte ook meer steun mogelijk  onder de bevolking. Daarnaast zorgde de Cubaanse staat ook voor veel sociale controle, zoveel sociale controle dat Cuba door Amnesty International beschuldigd is geworden van mensenrechtenschendingen bij gevangen dissidenten. Cuba werd als bondgenoot van de Sovjetunie een zeer autoritaire, bekrompen staat. Pas in 1979 werd bijvoorbeeld homofilie legaal gemaakt.

Vroeger waren lange gevangenisstraffen schering en inslag, en kwamen er ook beschuldigingen van marteling en psychische terreur. Toen Raul Castro in 2008 het roer overnam ging die over tot een verandering van tactieken. Vrije meningsuiting is er nog altijd niet en protest is heel moeilijk, maar in plaats van de lange gevangenisstraffen van vroeger worden opponenten nu vaak tijdelijk vastgezet voor een paar uren, dagen of weken en dan weer vrijgelaten. Bij herhaald protest worden ze dan wel opnieuw opgepakt en opgesloten.

Sociale controle werd ook mogelijk gemaakt door de oprichting van wijkcomités. «Om contrarevolutionaire activiteiten te ontmoedigen richtte Castro wijkcomités op, de Comités ter Verdediging van de Revolutie (CDR’s). De CDR’s hielden zich niet alleen bezig met de arbeidsvoorziening, gezondheidszorg en scholing, maar fungeerden ook als big brothers van de revolutie. De leden hielden hun buren in de gaten en rapporteerden non-conformistisch gedrag aan de overheid. Tegenwoordig zijn er meer dan 100,000 CDR’s op het eiland, bestaand uit ongeveer 75% van de bevolking. Het lidmaatschap is vrijwillig, maar wie zich bij een CDR aansluit kan rekenen op maatschappelijke voordelen ; niet-leden kunnen sneller problemen krijgen.» (Insight Guide Cuba, 2012).

Ook het leger hielp mee aan de sociale controle en stond dicht bij de staatsbestuurders. «Zo exploiteert het de toeristische onderneming Gaiota en werden hoge officieren op ministersposten benoemd.» De Cubaanse oppositie is zwak, de meeste dissidenten blijven liefst onafhankelijk van de VS opereren.

Bondgenoten als economisch belangrijk

Na de Sovjetunie kwam er een nieuwe belangrijke bondgenoot voor Cuba in de persoon van Hugo Chavez in Venezuela. Ook verweerde Cuba zich tegen het isolatiebeleid van de VS door akkoorden te sluiten met China. Chavez verstrekte «grote olieleveranties tegen een gunstige vaste prijs, die de energiecrisis in Cuba verlichtten. Als tegenprestatie leverde Cuba 30,000 dokters en ander personeel uit de gezondheidszorg». Op het vlak van scholing en aantal gezondheidswerkers heeft de Cubaanse staat opvallendere resultaten geboekt dan op economisch vlak.

« Het herstel van de economie was mede te danken aan de groei van het toerisme. Ook het besluit om oude industriën af te stoten had een gunstig effect. In 2002 erkende de regering eindelijk dat de suikerindustrie niet meer rendabel was en sloot zij bijna de helft van de fabrieken. De suikeroogst van 2007 was de kleinste in een eeuw. Nu levert de export van nikkel bijvoorbeeld veel meer op dan die van suiker.»

(Insight Guide Cuba, 2012)

Dat Cuba een even neostalinistische koers ging varen als de Sovjetunie, en die ook langer volhield dan zijn bondgenoot want van de perestrojka en glasnost van Gorbatsjov hield Fidel Castro bijvoorbeeld niet, was in eerste instantie onverwacht. Die koers kwam er wellicht vooral om opportunistische, «geopolitieke» en economische redenen. De Sovjetunie was veel eerder officieel Communistisch dan Cuba het was. Na de Russische revolutie van 1917 zette de Russische staatsleider Lenin echter al snel een aantal communistische principes overboord.

Voorlopers van het Cubaanse neostalinisme en zijn economie

In november van het jaar 1921 schreef Lenin in de Pravda dat het niet langer de bedoeling was om de oude sociaal economische orde op te breken, met zijn handel, kleinschalige economie en privé-initiatief, maar dat het de bedoeling was geworden om handel, privé-onderneming en kapitalisme te doen herleven, en tegelijkertijd dat alles gradueel en voorzichtig te onderwerpen aan staatsregulering, in die mate dat alles herleeft.

Rusland geraakte na een tijd helemaal gebonden aan kapitalistische ontwikkeling, en zijn sociaal systeem werd duidelijk staatskapitalistisch. Het schreef zich daarmee in in een wereldwijde ontwikkeling van kapitalisme. De samenleving werd geleidelijk barbaars, met fascisme en stalinisme als uitingen ervan, en geraakte verankerd in een bourgeois wijze van produceren.

“For more than a quarter century, Russian capitalism has followed the relentless logic inherent in contemporary world development. Through countless purges, ‘liquidations’ and ‘collectivization’ drives, it has literally appropriated the bodies of millions of men, women and children whom the contracting system can no longer support on the basis of anything remotely resembling a free labour market. Like chained gangs on ancient latifundia, they are placed to work in the bleak hells of Siberia, in mines and on wastes where life is scarcely maintainable and quickly passes out of existence.” (Murray Bookchin, State Capitalism in Russia, 1950)

Rusland was een land dat economisch erg achter stond, met de hulp van een staatskapitalistisch systeem met veel centrale sturing en sociale controle, maar ook massale uitbuiting van werkkrachten in strafkampen, zorgde Stalin voor economische groei en maakte hij van de Sovjetunie een imperiale, militaire grootmacht.

Op economisch vlak zijn de gelijkenissen tussen de geschiedenis van de Sovjetunie en Cuba opvallend, nationalisering van industrie en andere bedrijven in een door de staat gestuurde planeconomie die met de tijd meer ruimte laat voor “vrij ondernemerschap”, met een kleine rijke bovenlaag die de touwtjes stevig in handen houdt, en een grote sociale controle die een staatssysteem zonder vrije meningsuiting in stand houdt.

Insight Guide Cuba, 2012. Uitgeverij Cambium B.V., Zeewolde

Splendor Amid Poverty: Gallery Nights With Cuba’s Gilded Elite

http://www.theatlantic.com/international/archive/2012/09/splendor-amid-poverty-gallery-nights-with-cubas-gilded-elite/261956/

Murray Bookchin, State Capitalism in Russia, 1950

Cuban dissidents detained on Human Rights Day

http://www.aljazeera.com/news/americas/2013/12/cuban-dissidents-detained-human-rights-day-20131210224649740907.html

Cuba, staatskapitalisme: verslag

15 Jan

Aanwezig: S. (1 en 2 [Frans]), L., R., V. (na de pauze)

Inleiding lezen

Discussie

S. 1: goede inleidende tekst, permacultuur is wel sterk in Cuba, zie ook mythe vd groene economie (bijv veel spaarlampen), dat is positief maar mensenrechtenschendingen blijven problematisch

L. goede inleiding maar dit thema kozen we om Cuba als laatste bastion van reëel bestaande socialisme te analyseren, in hoeverre is Cuba een staat die zich onttrekt aan de kapitalistische besparingswoede, een alternatief? Moeten we Cuba begrijpen als ‘kapitalisme in verval’ (Lenin die al aangaf dat kapitalisme geen toekomst maar slechts crisis, oorlog en vernietiging biedt) met ook Zuid-Korea als voorbeeld (achterlijk land dat het hoofd boven water probeert te houden.) Een groep die zich op S-U richtte heeft Cuba gered van verval dat veel andere derde wereldlanden trof?

R.: de relatie met de S-U is ook vooral uit geopolitiek voortgekomen, toen Castro et al de macht nam werd er vanuit de VS (dat eerder het eiland van Spanje wou kopen en het later inlijfde (einde slavernij maar wel imperialisme)) te hard gereageerd

L.: het is ook typisch dat een bende olv Castro de macht nam met als doel te overleven

R.: machtsovername vond ook wel plaats door een soort volksopstand, 50.000 groot leger

L.: mensen die zich aansloten kunnen ook misleid zijn

R.: Castro was wel al een bekend figuur die gespaard was door het Batista regime

L.: of het nu doordacht was of niet, of (in)direct geopolitiek, de vraag blijft of Cuba voor ons een voorbeeld kan zijn, is het doorkomen van de crisis in de jaren ’90 een alternatief voor onze crisis tijden, we merken hier achteruitgang maar of het Cubaanse antwoord (bijvoorbeeld terug naar individuele voedselproductie) een alternatief is voor het kapitalisme lijkt me toch niet

S. 1: in een documentaire hoorde ik een gewone Cubaanse aan het woord die klaagde dat ze enkel rijst en bonen te eten kreeg, permacultuur was misschien een historisch antwoord maar een subsistentiesamenleving is volgens mij wel de toekomst, op niveau lokale gemeenschappen dus

L.: ik ben het daar wel mee eens maar het was geen bewuste keuze naar een nieuw model maar een noodmaatregel, geen menselijke vrijheid dus

R.: de vraag is ook in hoeverre of men geen nood heeft aan economische stabiliteit voor men de ecologische omslag kan maken

S. 2: WWF zegt wel dat Cuba enig land met duurzame HDI is

R.: ja maar dat is wel nu na vrijlaten economie en toerisme

L.: wat zegt dit, wat zijn de kosten en welke bochten maakt me daarvoor, rijst en bonen eten terwijl men dokters naar buiten stuurt, 1 stap vooruit, 2 stappen achteruit, en tijdelijke lapmiddelen zoals nieuwe, nauwe banden met Chavez et al

R.: er is ook toenemende corruptie zegt een vriend die daar vaak vertoeft me, 100.000 CDR’s daar stel ik mij ook vragen bij, big brothers van de revolutie? De vriend van mij werd ook verteld dat hij door sociale controle aangespoord werd op hotel te gaan ipv bij lokale vriendin te logeren

L.: gezondheidszorg is wel heel erg goed maar is dat ook door sociale controle op preventie

R.: ze leiden ook wel veel gezondheidszorgpersoneel op

L.: misschien omdat men de bevolking ook productief wil houden, de nationale productie is waar het om draait, de staat als universele kapitalist, overleven op de wereldmarkt kan voor een ontwikkelingsland ook alleen als staat of door banden met bevriende naties?

R.: de boycot van de VS ging ook wel ver

S. 2: Cuba was wel een ontwikkelingsland en heeft wel een ander pad aangereikt voor de derde wereld

L.: Cuba is geen vooruitgang in het verhaal van het globaal kapitalisme, nationaal organiseren brengt geen heil, het heeft het beste proberen maken van een slechte situatie maar maakt de bevolking blaasjes wijs als het zich als een alternatief voor het kapitalisme opwerpt

S.1: er wordt ook import van nieuwe wagens toegelaten om kapitalisme te laten binnensluipen?

R.: enkel voor de rijke bovenlaag trouwens (duur door taksen etc)

— pauze —

S. 2: personen spelen ook niet zo’n cruciale rol in de geschiedenis, Castro is niet de staatsleider

R.: Castro en Raul hebben wel verschillende aanhangen

L.: fetisjisme van figuren, individuen verklaren geen maatschappelijke ontwikkelingen

S.1: Fidel wordt wel toegejuicht maar blindstaren op figuren is inderdaad niet goed

R.: als Raul of Che op Fidels plaats hadden gezeten had het waarschijnlijk niet anders geweest, ik heb de tekst vooral eenvoudig proberen houden want ik ken de achtergrond van wie aan de discussie ging deelnemen ook niet, het was vooral een inleiding op Cuba en het economisch systeem

S. 2: als Cuba staatskapitalisme is, wat zou socialisme dan anders zijn dan dit?

L.: dan moeten we inderdaad eerst analyseren wat onderdrukking van de werkende klasse in Cuba is, wat het staatskapitalistisch maakt

R.: er is ook geen socialistisch bewustzijn, religie blijft

S. 1 en L.: de utopische idee, bijna geloof in ‘de revolutie’ heerst

V.: maar de rol van mensen toch ook niet onderbelichten?

R.: Fidel heeft wel sterk zijn stempel willen drukken op het gebeuren

L.: ondanks de centrale rol van de figuur Fidel gebeurt/de er veel meer maatschappelijk

R.: het caudillismo is op dit continent wel belangrijk (zie ook Chavez)

L.: alhoewel daar achter wel steeds belangen schuil gaan, maar in staatsgeleid systeem vindt heel veel achter de schermen plaats, Cuba is voor mij staatskapitalistisch in de manier dat het omgaat met haar burgers: van geboorte tot dood wordt men opgeleid hard te werken voor het heil van de natie, dito neoliberale conservatieven

S.2: Noord-Korea als summum N-VA ideologie?

L.: eigenlijk wel, de volksgemeenschap die haar utopisch project uitbouwt tegenover de rest van de wereld en voor Cuba gaat dat ook op

R.: in Noord-Korea speelt de leider nog een veel sterkere rol

S.2: haast religieus, individu heeft geen plaats en oppert zich op voor het collectief

R.: vandaar ook nog geen kritiek vanuit Cuba op Noord-Korea gezien, integendeel wel sprake van wapenleveringen

L.: wij worden ook gebombardeerd door mythes, Europese groei, …

S.2: is Cuba misschien toch ook niet democratischer met wijkraden, nationale dialoog, …

V.: maar wat gebeurt er allemaal achter de schermen

R.: sommigen schilderen dit inderdaad af als basisdemocratie maar doet wat denken aan Khadaffi’s ‘mooie’ systeem op papier

L.: wijkcomités (CDR) doen wat denken aan de vakbonden hier, verantwoording integreren in systeem

S. 2: als Cubaan leven onder de Cubanen laat maar toe om te oordelen over democratisch karakter, sociale controle, …

V.: economie en hogerhand beslist achterkamers toch denk ik

L.: wij geloven ook in de mythe dat we in een democratie leven maar als het er echt toe doet zullen we hier ook wel voelen waar de macht ligt

R.: onderwijssysteem laat ook heel wat te wensen over, is echt klassiek, universitaire scholing voor velen maar emancipatie zie ik niet terwijl dat net belangrijk moet zijn voor een nieuwe maatschappij

S.1: op een themadag een tijdje terug van jonge groenen kwam in een werkgroepje rond kapitalisme ook ter sprake dat kapitalisme wel van zelf zou instorten, maar dan vraag ik mij af wanneer en wat gebeurt er dan

L.: is een sociaal-democratisch idee, het socialisme komt toch wel, om terug te komen op de vraag: voor mij is een alternatief toch het ontwikkelen van het bewustzijn (zoals discussies die wij voeren) maar ook massaprotesten (Gezi, Occupy, …).  Inzicht verwerven, onze mythes doorprikken, maar als er dan wel eens protest is wordt het genegeerd of geïncorporeerd, te weinig mensen voeren de grote discussies met de protesterende massa en daar zijn groepen als de onze en andere radicale organisatie wel een lichtpuntje in de duisternis

V.: we blijven ook mensen en velen verwachten ook direct resultaat

R.: Occupy trok ook apolitieke mensen aan, gebrek aan politiek bewustzijn dus

L.: dat apolitieke is ook wel een signaal van onttrekken aan politieke spelletjes

R.: ja maar er leven ook gewoon veel illusies, vage ideeën (complotdenken, new age, psychologen als Jung, …)

L.: maar als men echt probeert door te dringen tot de grond van de zaak worden deze verhaaltjes toch snel doorprikt en daar is het debat binnen Occupy als het gevoerd blijft worden wel  relevant

V.: Verhaeghe en Dewachter doen dit bijvoorbeeld ook vanuit de psychologie, mensen verdragen de realiteit echter niet altijd, illusies doorprikken is niet voor iedereen eenvoudig

L.: er is zoveel informatie, maar zo weinig inzicht

R.: PVDA en Groen kunnen wel een organisatiestructuur bieden, wat vaak ontbreekt bij dat andere links

L.: een visclub dus? Partijen geven utopie en geborgenheid maar met een bepaalde doelstelling

V.: Occupy is ook terug aangedreven door de soepbedeling van Jeroen Olyslaegers, dat organische kan nieuwe drive geven

L.: Occupy probeert inzicht te verwerven maar biedt niet veel meer

R.: Occupy is behoorlijk structuurloos en ook partijen kunnen inzicht geven

V.: iedereen steekt daar tijd in op zijn eigen manier en men doet maar

L.: Occupy biedt in mijn ogen alleszins meer een alternatief dan Cuba

R.: het idee is ook nooit geweest om georganiseerde VZW te zijn, het bestaat nu al wel een tijdje en het nieuwe is er af en er is weinig dynamiek (pleinacties hangen ook samen met weer enzo)

L.: maar jullie hebben er toch iets aan gehad?

V.: aanvankelijk voelden we ons zelfs criminelen maar als snel bleek dat er toch veel mensen achter stonden en dat gaf een drive

R.: er is nu wel een verschuiving naar de transitiebeweging en bijvoorbeeld het Ecokot

L.: is het spontane, het pleingebeuren bijvoorbeeld, ook niet net wat het onderscheidt van het organisatorische

V.: bij Marx lees ik ook het organische veel meer dan ik had gedacht

R.: het wordt ook vervelend soms om lang op een plein te staan en daar niet veel te kunnen doen

L.: is het dan niet beter om de kernactiviteit te verschuiven naar het verwerven van inzicht en daar bij noodzaak dan mensen over in te lichten, meedoen aan willekeurige acties heeft weinig zin als je niet weet waarom je het doet

V.: we kunnen interessante zaken op een plein gaan lezen en wachten op de discussie

L.: kunnen we dat niet evengoed hier?

S.: om terug te komen op Cuba is die organisatorische geborgenheid misschien wat het staatsbestel daar biedt en het organische, spontane à la Occupy net wat volledig ontbreekt

L.: en samen met INZICHT verwerven is dat net wat socialisme zou moeten zijn

Verslag discussie kapitalisme

4 Jan

Een deelnemer wou de discussie scherpstellen door de vraag te stellen: zijn er nog delen van de wereld die niet kapitalistisch zijn? Er werd ook de vraag gesteld of de VS meer kapitalistisch is dan Europa, volgens de vraagsteller zijn ze miniem.

Iemand merkte op dat kapitalisme voor hem het koloniseren is van alles wat ons mens maakt, maar dat er toch nog menselijke verhoudingen overblijven daarbuiten (bv. aangeboren voordeel altruïsme – Kropotkin?).

Een andere deelnemer wou overzicht krijgen op het kapitalisme door te kijken naar het macro-niveau (invloed media in bv. VS) en het microniveau (op dit niveau halen veel welgestelden geluk uit consumeren en status).

Voor een andere deelnemer is een kapitalist iemand die zijn kapitaal wil vermeerderen, niet omwille van behoeftenbevrediging maar in functie van het kapitaal zelf. Er was overeenstemming dat een cruciaal moment in de geschiedenis het loslaten van de goudstandaard was.

Iemand vertelde over de verandering van producten door ‘industrial designers’ (geen duurzaamheid). De ‘American Dream’ staat in schril contrast met bv. de wachtlijsten en astronomische bedragen voor medische zorgen.

Een deelnemer merkte op dat de oplossing niet in het systeem gevonden kan worden. Marx schreef in zijn tijd al over een overproductiecrisis. De universele wetten van het kapitalisme: meerwaarde, winst, uitbuiting en onderdrukking.

De eerste deelnemer stelde zich vragen bij het begrip ‘neoliberalisme’ dat tegenwoordig opgang maakt. Hiermee wordt gesuggereerd dat we terug naar de jaren 50 moeten (pre-Tatcher). Hij stelde dat het doel van de discussiegroep is inzicht te verwerven.

Iemand stelde dat het moeilijk is te weten wat er gedaan moet worden. Daarvoor moeten mechanismen begrepen worden. En ieder moet zijn eigen manier vinden, aangezien we nog niet dé manier gevonden hebben.

Nog iemand anders opperde dat er misschien verandering kan optreden als grote problemen zich voordoen. Er werd gediscussieerd over de vraag of er al dan niet cyclische crisissen zijn in het kapitalistisch systeem.

Iemand betoonde interesse in het boek ‘Prosperity without growth’ van econoom Tim Jackson. De groei van de economie sputtert, en de vraag is of we naar een samenleving zonder groei kunnen.

Tenslotte werd de vraag gesteld hoe mensen kunnen worden overtuigd met betrekking tot de noodzaak voor verandering. Hier moet rekening gehouden worden met de aantrekkingskracht van geld, al zal het waarschijnlijk steeds slechter gaan. Er werd geopperd dat er meer nood is aan solidariteit (i.p.v. groepen) en communicatie. Nog iemand opperde mensen overtuigen door middel van zingeving.
Datum volgende  discussie: 14/01

Inleiding kapitalisme

4 Jan

1. Definitie

Kapitalisme is een maatschappelijk systeem waaraan een bepaalde economische orde, namelijk de vrijemarkteconomie, ten grondslag ligt. Gezien het type economische orde in hoge mate bepalend is voor de wijze waarop andere, niet-economische zaken in een samenleving zijn georganiseerd, moet een definitie van het kapitalisme de samenhang tussen het economisch handelen en de overige maatschappelijke gedragingen omvatten.
Het kapitalisme kan met behulp van vier kenmerken, die gezamenlijk de essentie van het systeem weergeven, ideaaltypisch worden geduid.

HET INDIVIDU

Als eerste kenmerk kan worden genoemd de belangrijke plaats die in dit systeem voor de individu is ingeruimd. De maatschappij wordt beschouwd als een conglomeraat van individuen die – binnen zekere grenzen – in staat worden geacht zelf de verantwoordelijkheid te kunnen dragen voor hun daden. In economisch opzicht betekent dit dat het individu bepaalt hoe hij zich een inkomen eigen zal maken en hoe dat inkomen zal worden besteed. Deze vrijheid in het economisch handelen is slechts te verwezenlijken indien de maatschappelijke en vooral de juridische ordening aan een aantal voorwaarden voldoet. Er moet vrijheid van beroepskeuze zijn, vrijheid van vestiging, contractsvrijheid, de particuliere eigendom moet juridisch worden beschermd, enz.
De individuele gedragingen waarvoor het kapitalistische systeem ruimte biedt, moeten enigszins op elkaar worden afgestemd, anders zou er een chaotische situatie kunnen ontstaan. Dit geldt ook voor het economisch gedrag.

MARKTMECHANISME

Het tweede kenmerk van het kapitalistische stelsel is dat het prijs- of marktmechanisme de rol van coördinator toebedeeld krijgt. Op de markt worden vraag en aanbod met elkaar geconfronteerd. De prijzen die ontstaan, zijn richtsnoer voor het economisch keuzegedrag. Zij vervullen deze functie alleen goed, als zij tot stand gekomen zijn op een markt waar volledig vrije mededinging bestaat. Bij deze alleen in theorie bestaande marktvorm ontbreekt elke vorm van economische macht, elke mogelijkheid dus om het gedrag van anderen te beïnvloeden. Alleen dan kan de individuele verantwoordelijkheid (het eerste kenmerk) tot haar recht komen. De economische orde die ten grondslag ligt aan het kapitalisme, is dus een vrijemarkteconomie, een vrijeruilverkeershuishouding.

ONDERNEMINGSGEWIJZE PRODUCTIE

Hierbij sluit aan het derde kenmerk, nl. de ondernemingsgewijze productie. Daarmee wordt bedoeld dat goederen en diensten voor de markt worden geproduceerd. De ondernemer is vrij te bepalen wat, hoeveel en hoe hij zal produceren. Hij moet daarbij echter anticiperen op de toekomstige vraag en loopt dus risico’s. Het is dit risico-element dat de ondernemingsgewijze productie haar specifieke karakter geeft (zie ook onderneming).

MENTALITEIT

Het vierde kenmerk heeft betrekking op de mentaliteit die ten grondslag ligt aan de functionering van het kapitalistische systeem. Wat drijft de mensen binnen een kapitalistische orde?

4.1 Het winststreven

Werner Sombart benadrukte in dit verband het winststreven. De mens, aldus Sombart, handelt volgens het Erwerbsprinzip , waarbij niet de onmiddellijke (materiële) behoeftebevrediging vooropstaat, maar ‘…het verwerven van geld, steeds meer geld’. Marx sprak in dit verband van ‘Fanatiker der Verwertung des Werts’ . Een dergelijk uitgangspunt leidt er o.m. toe dat er alleen wordt geproduceerd met het oogmerk winst te maken. Dit brengt met zich dat de ondernemer alleen bereid is behoeften te bevredigen die zich kunnen uiten in koopkrachtige vraag. Wie niet, door welke oorzaak dan ook, over inkomen beschikt, zal binnen dit systeem niet kunnen consumeren. Dat schaarse middelen in eerste instantie worden aangewend om winst te maken in plaats van primair ingezet te worden om maximaal behoeften te bevredigen, is volgens velen het verwerpelijkste kenmerk van het kapitalisme.

4.2 Het concurrentiebeginsel

Verder is karakteristiek voor de kapitalistische mentaliteit het geloof in het concurrentiebeginsel als drijvende kracht; de concurrentie ordent, selecteert en brengt vooruitgang. In een kapitalistische orde zijn vrijwel alle levenssferen van dit principe doortrokken. Typerend voor de kapitalistische mentaliteit is ook het feit dat vrijwel alle economische beslissingen worden genomen op basis van prijzen, dus louter kwantitatieve normen.

2. Situering

De term kapitalist die verwijst naar de eigenaar van kapitaal (eerder dan in de betekenis ‘aanhanger van het economische systeem’) komt eerder voor in geschriften dat de term kapitalisme (dat dateert van de 17de eeuw). Kapitalist is afgeleid van capitale, een laat-Latijns woord gebaseerd op caput (hoofd – wat terug te brengen is naar beweeglijke eenheden vee en later de veestok). Capitale dook op in de 12de en 13de eeuw als verwijzing naar geld, voorraad van goederen of geld waarop interest staat. Tegen 1283 werd het gebruikt in de zin van kapitaalboedel van een handelsbedrijf. De ‘Hollandische Mercurius’ gebruikt kapitalisten in 1633 om te verwijzen naar de eigenaars van kapitaal. Pierre-Joseph Proudhon gebruikt de term kapitalist in zijn eerste werk ‘Qu’est ce que la propriété?’. De Engelse conservatieve politicus en premier Benjamin Disraeli gebruikte de term ‘kapitalist’ in zijn werk Sybil (1845). Karl Marx en Friedrich Engels verwezen naar het kapitalistische systeem (kapitalistisches System) en de kapitalische productiewijze (kapitalistische Produktionsform) in ‘Das Kapital’ (1867). Max Weber, een goede vriend van Sombart, gebruikt het woord kapitalisme in zijn werk ‘Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus’.

3. Argumentatie pro kapitalisme

Meer en beter kapitalisme-argument

‘We hebben niet minder maar meer kapitalisme nodig.’ Econoom Robert Shiller verwierf faam door te wijzen op de excessen van het kapitalisme. Maar in zijn boek ‘Finance and the Good Society’ breekt de Yale-econoom een lans voor het financieel kapitalisme, ‘een systeem dat onze samenleving oneindig veel goeds heeft geschonken’. In een interview zegt hij: ‘Het financieel kapitalisme is een wereldtrend die alleen maar zal toenemen. Overal ter wereld worden aandelenbeurzen opgericht, markten voor futures, opties, noem maar op. Dat gaat met fricties en spanningen gepaard. Het wringt. Het financieel kapitalisme lijkt sommige mensen te veel te belonen, en vaak zijn dat niet de meest sympathieke. In het communisme hadden ze het probleem van rijkdom en ongelijkheid zogezegd opgelost. Maar de meeste mensen wilden wel aan dat systeem ontsnappen. Kijk, er is geen perfect systeem. Maar het kapitalisme staat het dichtst bij onze menselijke natuur, en die is ook niet perfect. Vaak komt het erop neer dat mensen met de voeten stemmen en willen leven in economisch vrije landen.’

‘Soms word ik ervan beschuldigd een optimist te zijn, of naïef. Ik ben misschien pessimistisch over het niveau van de aandelenmarkten, maar niet zo pessimistisch over het functioneren van de beurs. Als je de geschiedenis bekijkt, kan ik alleen maar vaststellen dat het menselijk ras beter wordt. We hebben nu bijvoorbeeld democratische instellingen. Ze werken niet altijd perfect, maar ik zie alleen maar verbeteringen.’
‘Een progressieve belastingschaal invoeren, zou ik niet socialistisch noemen’, zegt Shiller. ‘Mensen gebruiken dat woord veel te licht. De Amerikaanse politici zijn zich amper bewust van het probleem. In de VS ligt nu de Buffett-regel op tafel die moet verhinderen dat mensen die meer dan 1 miljoen dollar per jaar verdienen, minder belast worden dan mensen die minder verdienen. Maar dat gaat niet ver genoeg. We willen echt niet dat de inkomensgelijkheid in de toekomst verder toeneemt, dus laten we er een wetenschappelijke oplossing voor zoeken.’ Twee dagen na het interview met Shiller werd de Buffett-regel in de Amerikaanse senaat weggestemd.

Dictator-argument

“Uit de assen van het vernietigde kapitalistische systeem rijzen nieuwe stemmen op die het publiek bespelen met angst. Hyperinflatie zal de mensen met de rug tegen de muur zetten, de vernietigers zullen niet meer gehoord worden en mogelijk komen er dan dictators aan de macht door hun grote invloed op het publiek.”

– Ronald Hendrickx in De Tijd

Er is geen alternatief-argument

Veel gehoorde stellingen:
“Experimenten in het verleden om de samenleving anders te organiseren hebben gefaald.”

“Mensen willen gewoon niet gelijk zijn.”

“Niemand heeft een oplossing voor het kapitalisme.”

4. Argumentatie contra kapitalisme

– Het kapitalisme draait op een constante zoektocht naar economische groei. In een wereld met een beperkte ecologische draagkracht en een beperkte hoeveelheid grondstoffen is dit systeem onhoudbaar. Er wordt enkel op lange termijn nagedacht.

– Commodificering (het tot koopwaar maken) van alles wat men maar kan bedenken.

– Genadeloze concurrentie zet zelfs staten tegen elkaar op.

– Sociale ongelijkheid en oneerlijke verdeling van rijkdom (terwijl sociale gelijkheid volgens onderzoek bevorderlijk zou zijn voor het individuele welzijn en samenleving als geheel ).

– De tendens in de richting van markmonopolie of -oligarchie (en besturen door oligarchie) door multinationals.

– Imperialisme, contrarevolutionaire oorlogen en verschillende vormen van economische en culturele exploitatie, onderdrukking van arbeiders en vakbonden.

– Economische instabiliteit (einde aan de groei? ), werkloosheid.

– Materialisme, consumentisme.

– Sociale vervreemding, atomisering, ‘borderline maatschappij’.

– Individuele eigendomsrechten worden ook geassocieerd met de tragedie van de ‘anticommons’.

– Bankiers gokken met het geld van hun klanten en plegen fraude. Ondoorzichtig en oncontroleerbaar financieel systeem. Of zoals Alan Greenspan, ex-voorzitter van de Board of Governors van de Amerikaanse Federal Reserve (“Fed”) het uitdrukte:

“The whole intellectual edifice collapsed. I made a mistake in presuming that the self-interests of organizations, specifically banks and others, were such that they were best capable of protecting their own shareholders. … I was shocked.”

5. Alternatieven

– Peer-to-peer-economie
Van winstgedreven systemen tot systemen die trachten een specifieke sociale doelstelling te realiseren. Er circuleren een aantal verschillende definities over wat peer-to-peer is. Michel Bauwens’ peer-to-peer foundation definieert peer-to-peer systemen als volgt: “Een peer-to-peer systeem is een sociaal-economisch systeem waarbij een individu een transactie kan aangaan met dat systeem.”

– Alternatieve munten
De Belgische econoom Bernard Lietaer pleit voor de invoering van alternatieve muntsystemen. Voor het huidige muntmonopolie, basis van ons financieel model, heeft Lietaer een geloofwaardig alternatief uitgewerkt. ‘Ik noem het een monetair ecosysteem: een economie met verschillende, complementaire munten die gebruikt worden voor verschillende doelen.’

– Verzet
Er zijn allerlei manieren om verzet te plegen. Dat kan kleinschalig door bepaalde goederen of diensten niet aan te kopen, of via sociale media bedrijven te sensibiliseren. Consumenten hebben meer macht dan ze denken. Maar het zou een magere troost zijn te denken dat we enkel nog als consumenten politiek kunnen bedrijven. De geëngageerde sociaal-psycholoog Harald Welzer pleit voor een herpolitisering, en meer bepaald buiten de logica van de klassieke rechts-linkslijn. De rode lijn loopt volgens de hem vandaag tussen de vernielers van de wereld en hen die willen bouwen aan toekomstkansen. Het gaat om Zukunftfähigkeit (toekomstgeschiktheid) tegenover Zukunftfeindlichkeit (afkeer van de toekomst). Het begrip ‘toekomstgeschiktheid’ opent een totaal nieuw perspectief van mogelijke coalities met wie we in de toekomst kunnen samenwerken.”

Kapitalisme

7 Dec

Wat?
Discussie over ‘kapitalisme’

Wie?
Iedereen die interesse heeft in het thema
(zie ook de beginselen van discussiegroep Spartacus)

Waar?
Café Multatuli, Lange Vlierstraat 9, Antwerpen

Wanneer?
Dinsdag 10 december om 19.30u tot 22.15u

De Italiaanse filosoof Giorgio Agamben stelt het kapitalisme gelijk met een religie, en wel één met steeds meer atheïsten. De kritiek op het kapitalisme neemt toe en zelfs een liberale excellentie gaf toe dat dit systeem tegenwoordig in crisis is.

De inleiding op deze discussie zal bondig volgende vragen behandelen:
Wat verstaan we juist onder de term ‘kapitalisme’?
Hoe is deze term historisch gegroeid?
Wat zijn de argumenten van de (onvoorwaardelijke) voorstanders?
Wat zijn de voornaamste kritieken op kapitalisme of specifieke elementen ervan?
Zien we mogelijke alternatieven of blijft alles bij hetzelfde?

Literatuur, links en andere referenties ter voorbereiding en verdieping kan je sturen naar ons e-mailadres of in commentaar op de website publiceren.

De vrouw, geweld en geweldloosheid

14 Nov

Wat?
Discussie over de rol van de vrouw in al dan niet gewelddadige processen van sociale omwenteling

Wie?
Iedereen die interesse heeft in het thema
(zie ook de beginselen van discussiegroep Spartacus)

Waar?
Café Multatuli, Lange Vlierstraat 9, Antwerpen

Wanneer?
Dinsdag 12 november om 19.30u tot 22.15u

Inleiding: De vrouw, geweld en geweldloosheid

13 Nov

There is no way to be committed to non-violence in the middle of the most violent society that history has ever created. I am not committed to non-violence in any way.
– Bernardine Dohrn, 1969

De documentaire The Weather Underground uit 2002 vertelt het verhaal van de radicale groepering die in de jaren 70 aanvallen uitvoerde op nationale symbolen en instituten in de Verenigde Staten uit protest tegen de Vietnamoorlog en uit steun voor de onderdrukte zwarte bevolking. De film heeft een blijvende indruk op mij nagelaten en was één van de voornaamste aanleidingen voor mij om het thema van geweld en geweldloosheid naar voren te schuiven in de discussiegroep Spartacus.

Nadat vorige maand dit onderwerp reeds besproken is geworden, leek het opportuun om het aandeel van de vrouw in deze kwestie aan bod te laten komen. Geweldplegingen of gewelddadig verzet worden meestal met mannen geassociëerd, al was het maar omdat zij in het onderscheid tussen de seksen een fysieke overmacht blijven genieten, maar een discussie daaromtrent hoeft zeker geen mannenzaak te blijven.

In deze inleiding wil ik de vrouw op drie manieren betrekken in dit gesprek over het gebruik van geweld of geweldloosheid om sociale rechtvaardigheid te bewerkstelligen. Ten eerste kijken we naar de vrouwen die vertegenwoordigd waren in de Weathermen, ten tweede wil ik kort uitwijden over ongelijkheid tussen man en vrouw bij ons vandaag en ten derde haal ik een activistisch kunstwerk aan van een bevriende kunstenares waaraan ik zelf heb deelgenomen.

1
Bernardine Dohrn was, net als haar echtgenoot Bill Ayers, één van de leidende figuren in de Weathermen groep. In de commentaartrack op de dvd van de documentaire krijgen ze allebei het woord om zich over de film uit te spreken. Dohrn houdt vast aan de standpunten die ze formuleerde in haar jongere jaren. Wanneer groepslid Naomi Jaffe aan het eind van de film voor de camera verklaart: “I would do it again,” treedt Dohrn haar vanuit de commentaarstem gretig bij en zegt ze: “I would do it again too.”
“Doing nothing is as violent as trying to stop the violence,” vertelt Dohrn.

Omdat meteen in het begin van de film archiefbeelden van haar bovenstaande uitspraak over geweldloosheid verschijnen, nuanceert Dohrn die woorden in de commentaartrack: “They have this quote of mine in here, ‘I am not committed to non-violence’. The problem of course is: non-violence is a legitimate tactic. I want to resist in a non-violent way. When it’s used as a blanket to stop action, that’s what’s so devastating.”

2
Naar aanleiding van de nationale vrouwendag onthulde de partij GROEN gisteren twee informatieve videoclips waarin meer en minder bekende kopstukken de staat schetsten van een nog steeds bestaande ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in ons land.

Bij de veertien partijvoorzitters in ons land is er één vrouw. Eén burgemeester op acht is een vrouw. Bij de hoogste regionen van justitie (het Hof van Cassatie, het Grondwettelijk Hof) zetelt nauwelijks of helemaal geen vrouw terwijl we zien dat maar één op zes studenten verpleegkunde een man is. Het aantal vrouwen in de raden van bestuur van beursgenoteerde bedrijven is opnieuw nauwelijks één op twaalf.

Op gebied van bevolkingsaangroei zien we dat het gemiddeld aantal kinderen in Afrika oploopt tot meer dan vijf, in verhouding tot anderhalf in Europa. In armere landen zijn vrouwen vaak weinig weerbaar als het gaat over gezinsplanning of geboortecontrole. Genderproblematiek wereldwijd bespreekbaar maken speelt hierbij een belangrijke rol.

Nationale vrouwendag valt op dezelfde dag als Wapenstilstand en Vlaams parlementslid Bart Caron vestigt als laatste in het tweede filmpje de aandacht op de rol van de vrouw in de Tweede Wereldoorlog, die volgend jaar 100 jaar na de feiten herdacht zal worden, en op het feit dat die rol in de musea onderbelicht is: “Ik doe een oproep dat dat volgend jaar anders zou zijn en dat dat niet alleen met een blik naar het verleden zal gebeuren maar vooral met heel veel attentie en oproep voor een toekomst.”

3
Zondag is de Russische performancekunstenaar Pyotr Pavlensky naakt gaan neerzitten op de straatstenen voor het Kremlin en hamerde hij zijn balzak vast aan de stoep in teken van zijn performance ‘Fixation’. Eerder raakte de kunstenaar reeds bekend met zijn ‘Message of Pussy Riot’ waarbij hij zijn mond had dichtgenaaid en met een pamflet op de trappen van de Kazan kathedraal bleef staan.

Activistische kunst kan ook minder gewelddadige proporties aannemen, getuige ‘1 place and 14400 seconds’ van de Portugese kunstenares Maria Lucia Cruz Correia. In een reeks van sessies georganiseerd door kunstencentrum Vooruit in Gent nodigde ze dit jaar elke maand mensen uit om in de stad op speciaal uitgekozen locaties voor een viertal uren in stilte te gaan zitten. Op vraag van haar schreef ik mijn ervaringen uit:

“I have participated in three of the sessions organized by Maria Lucia up until now; the one on pharmaceutical industry, the one on agriculture and the one on meat production and consumption. In each instance the experience has had a deep and moving effect on me; during the performance and in the days after as well.

As a fellow artistic researcher and former classmate of Maria Lucia I share an interest in formulating well-versed questions throughout one’s artistic practice. The questions that are raised in this series are becoming increasingly valid today; how to enter in a healing dialogue with one’s environment, how to position oneself, how to take action, … Through the form of these performances such questions can not just be thought about, but the participants are required to enact them too, over a long period of time (often 4 consecutive hours). I feel the topics addressed in each of the sessions have been intensely reflected on by each of the participants.

The aesthetics of these performances and the true activist elements inherent to these carefully targeted silent actions are perhaps still too uncommon and subtle to link immediately to any other existing examples in art and/or activism. A more thorough analysis of Maria Lucia’s proposal and execution may be needed to fully grasp the context, value and potential of ‘1 place and 14400 seconds’. This is something I intend to help provide in the future, aside from my participation in any forthcoming sessions.”

Link naar ‘1 place and 14400 seconds’ op Vooruit website:

http://vooruit.be/en/show/detail/4715/Maria_Lucia_Cruz_Correia_

Samenvatting: De vrouw, geweld en geweldloosheid

10 Nov

Discussie-avond

Aanwezig: Steven, Sven, Elias, Erna, Duran, Rafa, Vicky.

De vrouw, geweld en geweldloosheid,

Inleiding door Sven G. aan de hand van zijn drie punten werd de discussie geleid,

1- UITSPRAKEN VAN ENKELE VROUWELIJKE GROEPSLEDEN VAN (Kathy Boudin en Bernadine Dorn) the weathermen organisatie uit de jaren 80
die geweld niet schuwden, en omdat de vrouw betrekken in het gesprek wenselijk leek.
A- EXTRACT UIT DE FILM The weather Underground, die gaat over de opkomst en de val van de organisatie. (The weathermen)
Bernadine Dorn Naomi Jaffi
I would do it again
I’m not commited to non violence
doing nothing is as violent as trying to stop violence
Bezien de activisten zichzelf als gewelddadig? …. Meestal willen ze geen slachtoffers maar enkel vb Het system treffen of de Banken treffen , Mac Donalds….. slachtoffers vallen er soms wel al is dat natuurlijk niet de bedoeling.
R.A.F (angst voor een nieuw fascisme –een van de grote drijfveren van de RAF)

B- NON-VIOLENT ACTIONS kunnen toch wel een grote impact hebben
… vb ..the standing man (gedurende Gezi Park protest) ,
Gandhi non violent resistance,
Kracht van geweldloosheid als protest bvb in de Film en het boek The House of Spirit.

-enkel als het gebruikt wordt als een voorwendsel een aktie te stoppen is het hartverscheurend en verwijst ook dikwijls naar achterliggende angst voor represailles

2- ONGELIJKHEID TUSSEN MAN EN VROUW

A- FYSIEK
-De vrees voor verkrachting in onze samenleving is steeds aanwezig. 1 op 10 vrouwen geven een verkrachting aan,

Susan Brownmiller :arguing that rape “is nothing more or less than a conscious process of intimidation by which all men keep all women in a state of fear.
deze angst is ook de basis waarom vrouwen dikwijls in gezinssituaties niet onmiddellijk kunnen reageren.
-Rol van de vrouw in WO II: in musea onderbelicht.
-twee vormen van geweld
doordacht en rationeel (staatshoofden) ….bvb politiek…
niet rationeel uit passie.
-complexe manieren van communicatie verschilt ons van de dieren: wij zouden dus ook die problemen of handelingen moeten kunnen ombuigen,
gewelddadige gevoelens omzetten

-hangt ook af van land en opvoeding
Oriana Fallaci: werd door haar ouders strijdvaardig opgevoed tot verzetsstrijdster en werd oorlogsreporter, ze slaagde erin Kadafi te interviewen. En schreef een boek ove Panagoulis, de Griekse verzetsstrijder in de tijd van de Kolonels..
Ook in geweldloze manifestaties (Tahirplein)worden itemidden een grote massa, vrouwen verkracht , wat eigenlijk wars ligt op de boodschap van de manifestatie… vrede misbruik van macht…
genderthemas Genderproblemen bespreekbaar maken.

-Vrouwen ontwikkelen daardoor dikwijls een afwachtende houding waardoor het geweld lang kan doorgaan , zij hopen tijd te winnen en het juiste moment af te wachten om te handelen of ze hebben een genieperige manier om te reageren, (vb gevallen van vergiftiging)
vrouwen worden dus aan de basis al beheerst door angst omdat het fysieke aspect van de zwakkere een rol speelt. (homosexuelen kennen dikwijls diezelfde angst)

Germaine Greer, De vrouw als Eunuch ze kiest voor de emancipatie van de man, de bevrijding van zijn mythische last van superioriteitsgevoel.

-Men kan constateren dat eens ze ook met wapens omgaan, zoals in Israël ze “hun mannetje” kunnen staan., wapens geven op zich een geweldig gevoel van macht, maar spontaan kiezen ze er niet voor.
Vrouwen in machtsposities blijken zich te moeten bewijzen tegenover hun mannelijke collega’s ,dus overdrijven ze hierin soms in plaats van dat het systeem beter wat mensvriendelijker zou worden. willen zij sterker uit de hoek komen. Dus eigenlijk wordt het nog extremer.
De reden waarom vrouwen bij de politie gaan zijn dezelfde als die waarom mannen bij de politie gaan, …….?
-Macht corrumpeert.
Dus heel dit gegeven is een grote kluif voor scholen en dient in de opvoeding een grote plaats in te nemen. Een verandering kan enkel gebeuren als er nadruk wordt gelegd op het morele aspect
-geweld komt dikwijls tot uiting als men gehinderd wordt in iets dat men zou willen doen. (geweld lokt dikwijls geweld uit) Kalmte brengen is belangrijk.)

B- SOCIAAL

ongelijkheid tussen man en vrouw die al eeuwen aan gang is manifesteert zich nog steeds duidelijk in de maatschappij
Gewelds instellingen…politie leger zitten weinig vrouwen en diegene die er inzitten moeten zich “bewijzen” en gedragen zich dusdanig dikwijls extreem minder betaald,
1 burgemeester op acht is een vrouw,
1/12 in raden van Bestuur
Van vrouwen worden dikwijls stereotype verwacht receptionist …hostess…air hostess dikwijls ook op uiterlijk gebaseerd .

3-AKTIVISME IN DE KUNST.
Piotr Pavlovski performances gewelddadig en zichtbaar.
Maria Lucia Cruz Correia.: geweldloos, 1 place and 14400 seconds De plaats in de natuur was niet zichtbaar genoeg dus kwestie toeschouwers bracht het niet veel teweeg. Echter Sven die deelnam, vezekerde dat het bij hem (en waarschijnlijk bij de andere deelnemers) veel in gang zette bij hem. The healing dialogue,

4- VOLGENDE THEMA’S
Kapitalisme… Open source initiatieven

Basisinkomen
Genderthema’s stairway to heaven highway to hell
Taksim
Verkiezingen

5-VRAAG: Vicky vraagt of Yannick zich duidelijk wil maken en een gesprek plannen.

Verslag Erna Franssens.

%d bloggers like this: